Іх хлопцы-равеснікі ў гэты час былі на фронце. Дзяўчаты вырашылі па меры сваіх магчымасцей весці барацьбу з ворагам на акупіраванай тэрыторыі.
У падпольную групу ўвайшлі Марыя Васільеўна Маскалёва (Мамікава), Ганна Дзям’янаўна Маскалёва, Ганна Ісакаўна Барсукова, Галіна Сямёнаўна Барсукова і Вера Арсенцьеўна Палітыка. Сваім кіраўніком яны выбралі як больш вопытную і дарослую Галіну Сямёнаўну Барсукову. Яна пасля заканчэння Віцебскага педтэхнікума ўжо да вайны працавала настаўніцай у вёсцы Асавец Бешанковіцкага раёна. Калі пачалася вайна, Галіна Сямёнаўна вярнулася ў сваю родную вёску.
Хутка патрыёткі ўстанавілі сувязь з партызанамі. Сувязнымі працавалі Марыя Маскалёва і Вера Палітыка. Яны перадавалі звесткі аб варожых гарнізонах, перамяшчэннях гітлераўскіх вайсковых часцей і паліцэйскіх. У прыватнасці, дзяўчаты звязаліся з паліцэйскімі з гарнізона вёскі Лютыя. Рыхтаваўся пераход на бок партызанаў, але нечакана камандзір лютаўскага гарнізона Барысаў быў арыштаваны гестапаўцамі. Пры вобыску было знойдзена пісьмо партызанскага камандзіра. Ад Барысава нітачка пацягнулася і да падпольшчыкаў. Вера Палітыка паспела збегчы ў лес да партызанаў, знаходзілася да 12 ліпеня 1944 года ў брыгадзе Дубава, дзейнічала ў прарыве блакады ў маі 1944 года.
Марыя Васільеўна Маскалёва (Мамікава), Вера Арсенцьеўна Палітыка, Ганна Дзям’янаўна Маскалёва, Ганна Ісакаўна Барсукова.
Астатніх арыштавалі і накіравалі ў канцлагер Асвенцым. Дадому пасля вайны вярнуліся не ўсе. Галіна Сямёнаўна Барсукова некаторы час працавала настаўніцай у школе, затым выйшла замуж і пераехала на пастаяннае месца жыхарства на радзіму мужа, на Украіну. Марыя Васільеўна Маскалёва таксама пасля вайны выйшла замуж і жыла ў вёсцы Язбы. Аб нямецкай няволі ўсё жыццё нагадвалі шасцізначныя лічбы – нумар вязня – выкалатыя на руцэ… Марыя Маскалёва і Барсукова Галіна пасля вайны былі ўзнагароджаны медалямі «Партызану Айчыннай вайны» першай ступені. Лёс астатніх невядомы.
У 1966 годзе ў Маскву ў аддзел па ўліку персанальных страт сержантаў і салдат Савецкай Арміі паступіла пісьмо ад маці Кацярыны Нічыпараўны Трыпуцень з просьбай устанавіць лёс дачкі. У адказе на гэтае пісьмо Крупскі райваенкам адказаў, што па сведчаннях удзельнікаў парызанскага руху ў раёне ўстаноўлена, што Кацярына Нічыпараўна сапраўды знаходзілася ў партызанскім атрадзе, але згінула без вестак вясной 1941 года падчас карнай аперацыі гітлераўцаў. Сведкаў гібелі Трыпуцень няма. Адзначым, тым не менш, што на фота Кацярыны Трыпуцень, якое ў свой час даслалі нам па нашай просьбе краяведы са Стараслабадской школы, на адваротным баку адзначана, што яна загінула 28 сакавіка 1942 года.
У заключэнні звернем увагу на лёс члена падпольнай арганізацыі в. Восава Зуёнак Кацярыны Пятроўны. Вядома толькі, што яна была арыштавана гестапа. Далей яе лёс не вызначаны. Тым не менш, падкрэслім, што ў 1986 годзе яна была ўзнагароджана юбілейным ордэнам Айчыннай вайны другой ступені. Згодна з данымі сайта «Памяць народа», адзначана толькі аб узнагародзе, няма ўзнагараднога ліста. Гэта можна растлумачыць тым, што ў 1986 годзе гэтым ордэнам узнагароджваліся толькі жывыя ветэраны. Але і на сайце «Подзвіг народа», дзе таксама адзначана яе ўзнагарода ордэнам, не змешчаны ўзнагарадны ліст, што ўжо з’яўляецца выключэннем. Хутчэй за ўсё Кацярына Зуёнак загінула ў засценках гестапа.
Мы ўзгадалі толькі тых, хто за сваю падпольную дзейнасць атрымаў урадавыя ўзнагароды. На самой справе, маладых падпольшчыкаў было значна больш.
Дзмітрый ХРОМЧАНКА, кандыдат гістарычных навук. Фота прадастаўлена аўтарам.
