Апошняя публікацыя была прысвечана маладым падпольшчыцам з вёскі Тапарышча. У тым ліку пра настаўніцу Веру Арсенцьеўну Палітыка, пра далейшы лёс якой невядома.
Але нядаўна нам патэлефанавала Галіна Аляксандраўна Ляшкова і паведаміла, што на здымку яна пазнала сваю былую сяброўку, з якой разам працавалі настаўніцамі ў першыя пасляваенныя гады ў Старабобрскай пачатковай школе. Супалі і яе анкетныя даныя. Але працавалі яны каля года, пакуль школу не расфарміравалі – жыццёвыя шляхі дзяўчат разышліся. Магчыма, хтосьці ведае пра дальнейшы лёс Веры Арсенцьеўны, пажадана, каб паведамілі ў рэдакцыю газеты. Дарэчы, у інтэрнеце знайшлі звесткі пра Веру Арсенцьеўну Бялькову з вёскі Лютыя, якая пасля вайны была ўзнагароджана ордэнам Айчыннай вайны другой ступені. Улічваючы, што вёска Лютыя адносна недалёка ад Тапарышча, не выключана, што размова ідзе пра аднаго і таго ж чалавека. Магчыма, яна змяніла прозвішча ў сувязі са шлюбам…
У працяг размовы пра дзяўчат з Тапарышча зазначым, што, згодна з архіўнымі звесткамі, гестапаўскімі ордэрамі ў Тапарышчы арыштаваны ў адзін дзень, 8 мая 1944 года, яшчэ некалькі маладых дзяўчат: Ніна Агаф’еўна Быкава, Марыя Трафімаўна Падбярэзкіна, Кацярына Сцяпанаўна Казак. Магчыма, гэта быў проста «хапун» моладзі для накіравання на прымусовыя работы ў Германію, а магчыма – як падпольшчыц. Далейшы іх лёс нам невядомы. Можа, хто ведае з чытачоў?
Прыкладаў падпольнай работы настаўніц падчас нацысцкай акупацыі шмат. Перад вайной у адной з вясковых школ недалёка ад Халопеніч працавала настаўніцай ураджэнка гэтага мястэчка, камсамолка Таццяна Рыгораўна Лаппо. Яна ўзначаліла падпольную маладзёжную арганізацыю. З ліпеня 1941 года падпольшчыкі, як адзначана ва ўзнагародным лісце Лаппо з нагоды яе ўзнагароджвання медалём «За адвагу», былі звязаны з групай патрыётаў на чале з Ярашам. З кастрычніка 1942 да чэрвеня 1944 года яны працавалі пад кіраўніцтвам Халопеніцкага падпольнага райкама камсамола.
Дарэчы, пра Таццяну Рыгораўну згадвала ў сваіх успамінах падпольшчыца з вёскі Язбы настаўніца Дар’я Сямёнаўна Майсеенка.
Здаецца, дзейнасць падпольшчыкаў не такая прыкметная. Але трэба ўлічваць, якой смяртэльнай рызыцы падвяргаліся людзі, якія распаўсюджвалі лістоўкі, праводзілі разведку ў варожых гарнізонах, наладжвалі сувязь з тымі паліцэйскімі, якія ў большай частцы па прымусу пайшлі на службу да акупантаў, падчас гэтай сувязі выяўлялі тых, хто быў згодны падтрымліваць сувязь з партызанамі, ды і не толькі гэта…
Вось што, напрыклад, адзначана ў баявой характарыстыцы Таццяны Рыгораўны з нагоды, як адзначалася вышэй, узнагароды яе медалём «За адвагу»:
«Лаппо Т.Г. с июля 1941 года была связана с партизанским отрядом под командованием Яроша: пекла хлеб, доставляла продукты, снабжала сведениями о гарнизонах противника, о передвижениях гитлеровцев…В декабре 1942 года связалась с подпольным райкомом комсомола, создала среди учителей подпольную организацию. Подпольщики действовали в Холопеничском, Заборском и других гарнизонах. Они передали партизанам бригады имени Кирова медикаментов на 10 тысяч рублей, бумаги на 10 тысяч рублей…С группой партизан бригады имени Кирова ходила в качестве проводника на большак, минировала дорогу, в результате взорваны повозка с тремя полицейскими, автомашина. Она носила пакеты от командира диверсионной группы капитана Павлова, от командира партизанского отряда имени Кирова и РК ЛКСМБ в гарнизоны полиции и приносила ответы. Передала партизанам снайперскую винтовку, распространяла подпольную литературу. Лаппо, не щадя своей жизни, выполняла поручения РК ЛКСМБ и руководства партизанских отрядов».
Акрамя медалі «За адвагу», Лаппо была таксама ўзнагароджана медалём «Партызану Айчыннай вайны» першай ступені, ордэнам Айчыннай вайны другой ступені.
У заключэнне адзначым наступнае: у публікацыях размова ідзе не проста пра дзяўчат-падпольшчыц, а пра настаўніц, якія не толькі да вайны вучылі дзяцей любіць сваю Радзіму, але і падчас ліхалецця асабістым прыкладам пацвердзілі гэта. Нагадаем персанальна, што гэта Дар’я Сямёнаўна Майсеенка, Таццяна Рыгораўна Лаппо, Вера Фёдараўна Шкурко, Галіна Барсукова, Яўгенія Парфёнаўна Грэбень і іншыя. Дададзім, што Яўгенія Парфёнаўна таксама была ўзнагароджана медалём «Партызану Айчыннай вайны» другой ступені. Як адзначалася ва ўзнагародным лісце, спачатку ў 1941 годзе была звязана з групай партызан пад камандаваннем Таубіса, але ў лютым 1942 года арыштавана гестапа. Пазней, з лютага 1943 года да чэрвеня 1944 года, працавала сувязной, выконвала даручэнні падпольнага райкама камсамола. У прыватнасці, з яе дапамогай 17 паліцэйскіх з узбраеннем перайшлі на бок партызан і ў складзе атрада «За перамогу» вялі ўзброеную барацьбу з ворагам.
Дзмітрый ХРОМЧАНКА, кандыдат гістарычных навук.
